Afscheid van MOS - duurzame scholen, straffe scholen: kleine zaadjes, grote verandering
25 jaar MOS provincie Antwerpen
MOS werd in 2001 opgestart onder de naam ‘Milieuzorg Op School’. Van bij het begin was het een samenwerking tussen de Vlaamse overheid, de Vlaamse provincies en de Vlaamse Gemeenschapscommissie. Anno 2026 staan ruim 3.100 scholen geregistreerd op de ‘Groene Kaart’ van MOS. Dat komt neer op ongeveer 60% van alle scholen in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Alles begon met een ambitieus idee. Hoe ondersteunen we scholen die duurzaamheid een vaste plek willen geven in het dagelijkse schoolleven? Een kwarteeuw later nemen we afscheid van een werking die honderdduizenden leerlingen, leerkrachten en directies mee in beweging zette.
De MOS-begeleiders, met hun vaste standplaats in het PIME (Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie) in Lier, creëerden doorheen de tijd een sterk netwerk van mensen die jarenlang met overtuiging, creativiteit en enthousiasme bouwden aan duurzame scholen in onze provincie.
Hoe groeide MOS in bijna 25 jaar uit tot een vaste waarde voor duurzame scholen in Vlaanderen — en welke sporen zien we daarvan vandaag nog terug?
Meer dan projecten alleen
MOS ging nooit alleen over afval sorteren, energie besparen of de vergroening van de speelplaats. Het ging over kinderen en jongeren leren kijken naar hun omgeving. Over scholen die samen nadachten over water, natuur, voeding, mobiliteit, klimaat en welzijn. Over leerkrachten die ontdekten dat duurzaamheid geen extra taak was, maar een andere manier van werken en samenleven. Directies maakten van duurzaamheid een onderdeel van hun visie. Vaak begon het met één gemotiveerde leerkracht of een enthousiast MOS-gesprek in de leraarskamer. En telkens opnieuw bleek hoe aanstekelijk verandering werkt.
In 2005 startte MOS met Dikketruiendag. Elk jaar namen niet alleen meer scholen, maar ook lokale besturen en bedrijven deel aan dit initiatief om energie te besparen en bewust om te gaan met klimaatverandering. Dikketruiendag werd #Iktrekhetmijaan, dé MOS-klimaatactiedag.
In Zoersel is de ‘MOS-Klimaatbende’ een vast begrip geworden. Al sinds 2020 treden de vijfde- of zesdejaars van alle Zoerselse basisscholen naar buiten als echte klimaatambassadeurs, met ondersteuning en engagement van de gemeente.
Foto: Groene Oases op School
Foto: De Klimaatbende van Zoersel met centraal burgemeester Katrien Schryvers en schepen Karin Verbiest
MOS bevorderde netwerking en betekende de start van onder meer de Openschooltuinendag: een inspiratiedag waarop leerkrachten en directies een kijkje nemen bij vergroende gastscholen, ervaringen uitwisselen en frisse ideeën opdoen. Groene schooltuinen brengen vandaag verschillende generaties samen.
In honderden scholen groeiden zo kleine ideeën uit tot blijvende veranderingen. Een kale speelplaats werd een groene ontmoetingsplek, vaak mee gerealiseerd met provinciale subsidies. Dit MOS-zaadje groeide uit tot een provinciale parel met het project Groene Oases op School.
Ook werden fietsenstallingen steeds voller en leerkrachten vonden al gauw de weg naar buiten leren dankzij MOS-materialen zoals de buitenleskalender, het stappenplan voor een goede buitenles, de buitenles-moodmeter… De jaarlijkse actiedag #Buitenlesdag bracht onder het motto ‘Breek uit je klas!’ duizenden leerlingen op de been.
Mensen maken MOS
Achter die vele trajecten stonden ook de MOS-begeleiders van de provincie Antwerpen. Elke Hermans en Veerle Moons waren er van het prille begin bij. Deze ‘MOS-reisgidsen’ dachten mee, luisterden, organiseerden workshops, werkten studiedagen uit en verbonden scholen met elkaar.
Hun kracht zat niet alleen in expertise, maar vooral in nabijheid en betrokkenheid. Ze wisten dat duurzame verandering tijd vraagt. Dat elke school anders is. Dat enthousiasme groeit wanneer mensen zich gehoord en gesteund voelen.
Doorheen de jaren gaven verschillende MOS-collega’s het beste van zichzelf. Met trajectbegeleiding op maat, passie, geduld en overtuiging hielpen ze scholen stappen zetten. Soms klein, soms groot, maar altijd betekenisvol. Hun werk speelde zich vaak af achter de schermen, maar de impact is zichtbaar in klaslokalen, op speelplaatsen en in schoolculturen over heel de provincie.
MOS-begeleider Elke Hermans
MOS-begeleider Veerle Moons
Een beweging die verder leeft
Dat de subsidiëring stopt, betekent niet dat de waarden van MOS verdwijnen. Integendeel. De thema’s waar MOS jarenlang rond werkte, zijn vandaag urgenter dan ooit. Jongeren groeien op in een wereld waarin klimaat, biodiversiteit en duurzaamheid stevige uitdagingen zijn. Het bewustzijn dat in scholen groeide, is mee gevoed door 25 jaar MOS-werking.
Veel MOS-scholen dragen deze visie vandaag zelfstandig verder. Duurzaamheid zit ingebed in hun beleid, hun (buiten)lessen en hun dagelijkse werking. Wat ooit pionierswerk was, werd op veel plaatsen vanzelfsprekend.
Bovendien blijft een selectie van het MOS-aanbod beschikbaar via KlasCement: materialen rond duurzame ontwikkeling, praktijkvoorbeelden, tools en methodieken om met leerlingen aan de slag te blijven. Het archief wordt niet meer geactualiseerd en er is geen begeleiding meer, maar het zit boordevol waardevolle inhoud.
"De thema’s waar MOS jarenlang rond werkte, zijn vandaag urgenter dan ooit. Jongeren groeien op in een wereld waarin klimaat, biodiversiteit en duurzaamheid stevige uitdagingen zijn. Het bewustzijn dat in scholen groeide, is mee gevoed door 25 jaar MOS-werking."
Dankbaarheid
Afscheid nemen doet altijd een beetje pijn, en zeker van een werking die zoveel mensen samenbracht. Maar toch overheerst vooral dankbaarheid. Dankbaarheid voor alle scholen die mee in het verhaal stapten. Voor directies die ruimte maakten. Voor leerkrachten die bleven proberen. Voor leerlingen met kritische vragen en creatieve oplossingen. Voor partners die mee bouwden aan duurzame educatie.
Dank ook aan alle MOS-medewerkers die deze werking in de provincie Antwerpen de voorbije 25 jaar ondersteunden met hun engagement, energie en warmte.
Honderdduizenden leerlingen ontdekten dankzij MOS dat duurzaamheid haalbaar en tastbaar is. Die ervaring nemen ze mee voor de rest van hun leven. Met de stopzetting van de subsidiëring komt er een einde aan het programma zoals we dat nu kennen, maar de sporen blijven zichtbaar: in groene speelplaatsen, dankzij ‘Groene Oases op School’, in geëngageerde leerlingen en scholen die duurzaamheid blijven uitdragen, en in iedereen die dankzij MOS ontdekte dat kleine zaadjes kunnen uitgroeien tot grote verandering. Dat fundament blijft behouden, ook na augustus 2026.
Meer weten?
Karoline Hofmans
Communicatieconsulent Groene Oases op School
Deel dit artikel