DIT MOET JE WETEN
Duurzaamheidscompetenties in je werking of les rond natuur en klimaat
Op 2 december 2025 ontving het Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie (PIME), in samenwerking met het Duurzaam Educatiepunt van de Vlaamse overheid, een veertigtal deelnemers voor de praktijkgerichte cursus rond duurzaamheidscompetenties.
Duurzaamheidseducatie is niet weg te denken uit lessen of activiteiten rond natuur, milieu en klimaat. Naast het bevorderen van kennis en inzicht zijn deze lessen en activiteiten ook bedoeld om gevoelens van betrokkenheid en medeverantwoordelijkheid op te roepen. Duurzaamheidseducatie streeft daarbij naar een duurzame basishouding rond thema’s als natuur en klimaat. Zo kunnen leerlingen en deelnemers bewuste keuzes maken voor een leefbare wereld, nu en in de toekomst, voor zichzelf en voor iedereen.
De educatieve medewerkers van PIME ontwikkelen activiteiten voor basis- en secundaire scholen waarin steeds aandacht is voor duurzaamheidscompetenties. Zij namen deel aan de cursus en delen graag deze vijf inzichten.
Inzicht
De 7 duurzaamheidscompetenties in de praktijk
Het competentiekader van Brundiers staat centraal in de cursus. De competenties systeemdenken (wat is de verhouding tot het grotere geheel), toekomstdenken (vooruitdenken en toekomstscenario’s visualiseren) en strategisch denken (wat zijn de stappen voor duurzame verandering) vormen daarbij de basis. Waardedenken dient als kompas, omdat men stilstaat bij wat echt belangrijk is. Door deze competenties te combineren met ruimte voor zelfkennis en zelfreflectie (intrapersoonlijke competentie) en samenwerken met anderen (interpersoonlijke competentie) kunnen de plannen in concrete acties worden omgezet (implementatiecompetentie). De zeven competenties zijn dus nauw met elkaar verbonden. Toch moeten ze niet in een vaste volgorde aan bod komen. Wees realistisch: je kan binnen een les of activiteit niet alle competenties behandelen. Let er wel op dat je leerlingen of deelnemers over een langere periode in alle competenties versterkt. Alleen zo kunnen ze een geïntegreerd probleemoplossend vermogen ontwikkelen dat helpt bij het oplossen van complexe duurzaamheidsuitdagingen.
Inzicht
Hoe pak je het aan?
Voor elke competentie bestaan interessante werkvormen die je in de les of in je activiteit kan gebruiken. Het aanreiken van dilemma’s ondersteunt bijvoorbeeld het waardedenken. Een mogelijk dilemma: vermijden we hongersnood door bos te kappen, of beschermen we bos en biodiversiteit, met dreigende voedseltekorten tot gevolg? Hierbij gaat het niet over juist of fout, maar over het stimuleren van dialoog. Leerlingen bekijken verschillende invalshoeken, met besef van de mogelijke gevolgen. De Vlaamse overheid ontwikkelde de tool KLIMAX waarin enkele werkvormen concreet zijn uitgewerkt voor de verschillende duurzaamheidscompetenties.
Inzicht
Veel handen maken licht werk
Duurzaamheidscompetenties gaan niet enkel over kennisdoelen, maar ook over vaardigheden en attitudes. Daarom maken ze deel uit van de leerdoelen van verschillende vakken. Betrek dus je collega’s en maak er een vakoverschrijdend geheel van!
Inzicht
Duurzame ontwikkelingsdoelstellingen voor een eerlijke en leefbare wereld
De Verenigde Naties stelde 17 duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s) op voor een eerlijke en leefbare wereld. Doelstelling 4.7 betreft het onderwijs rond duurzame ontwikkeling: “Tegen 2030 ervoor zorgen dat alle leerlingen kennis en vaardigheden verwerven die nodig zijn om duurzame ontwikkeling te bevorderen, onder andere via vorming omtrent duurzame ontwikkeling (…)”. Ga je graag dieper in op de verhouding tussen de verschillende duurzaamheidsdoelstellingen? Bekijk dan zeker het donutmodel van Kate Raworth, waar de verschillende SDG’s in zijn opgenomen. Het model toont hoe we ervoor zorgen dat in ieders basisbehoeften wordt voorzien, zonder de draagkracht van de aarde te overschrijden.
Inzicht
Laat je inspireren door goede praktijken
In alle activiteiten van PIME komen duurzaamheidscompetenties aan bod. Kom dus langs met je klas en ontdek wat het effect is op jouw leerlingen. PIME heeft een aanbod voor het basisonderwijs en het secundair onderwijs. Meer informatie over onze activiteiten vind je op www.pime.be.
Meer weten?
Annick van Merode
Educatief medewerker bij het Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie
Deel dit artikel